Czy pokolenie Z naprawdę jest aż tak leniwe? Skąd bierze się ten mit i co mówią badania?
Pokolenie Z coraz częściej oskarża się o lenistwo, brak dyscypliny i wygórowane oczekiwania wobec pracodawców. Czy jednak współczesna młodzież rzeczywiście pracuje mniej niż wcześniejsze generacje? Badania Deloitte, Eurostatu i UNDP pokazują, że problem jest znacznie bardziej złożony. Przyglądamy się źródłom tego stereotypu oraz sytuacji młodych ludzi w USA, Unii Europejskiej i Ukrainie.
Pokolenie Z a mit leniwej młodzieży – skąd bierze się problem?
Stereotyp leniwej młodzieży nie jest nowy. Starsze pokolenia często oceniają młodsze przez pryzmat własnych doświadczeń. Obecnie konflikt ten pogłębiają trzy czynniki:
- Nierówności ekonomiczne. Według Eurostatu w latach 2010–2025 ceny mieszkań w UE wzrosły o ponad 60%, a czynsze o około 30%. Nawet zatrudnionym młodym ludziom coraz trudniej osiągnąć niezależność finansową.
- Niepewność zatrudnienia. Międzynarodowa Organizacja Pracy (ILO, 2024) wskazuje, że młodzi ludzie mierzą się z niedoborem stabilnych miejsc pracy, niedopasowaniem kwalifikacji do potrzeb rynku oraz ograniczonymi możliwościami awansu społecznego.
- Konflikt wartości zawodowych. Część pracodawców utożsamia pracowitość z nadgodzinami i bezwarunkową lojalnością wobec firmy. Młodzi pracownicy częściej podkreślają znaczenie wynagrodzenia, rozwoju zawodowego i życia prywatnego. Odmowa akceptowania niekorzystnych warunków bywa więc błędnie interpretowana jako lenistwo.
Co pokazują badania?
USA i perspektywa międzynarodowa. Według globalnego badania Deloitte (2025) 70% przedstawicieli pokolenia Z rozwija swoje kompetencje zawodowe przynajmniej raz w tygodniu, a 48% nie czuje się bezpiecznie finansowo. Są to wyniki międzynarodowe, a nie wyłącznie amerykańskie.
Unia Europejska. Według Eurostatu w 2025 roku 83% niedawnych absolwentów w wieku 20–34 lat miało pracę. W 2024 roku 25,4% młodych osób w wieku 15–29 lat łączyło naukę z zatrudnieniem. Dane te nie potwierdzają tezy o masowej niechęci młodzieży do pracy.
Polska. Według danych Eurostatu w 2024 roku jedynie 9,4% młodych Polaków w wieku 15–29 lat nie pracowało, nie uczyło się ani nie uczestniczyło w szkoleniach (NEET), wobec średniej unijnej wynoszącej 11,1%. Oznacza to, że zdecydowana większość młodych ludzi pozostawała aktywna zawodowo lub edukacyjnie. Dane podważają stereotyp biernego pokolenia Z, choć nie stanowią bezpośredniego pomiaru pracowitości.
Ukraina. Według badania Rating Group, przeprowadzonego we współpracy z UNDP i Ministerstwem Młodzieży i Sportu Ukrainy (2025), aż 57% młodych Ukraińców w wieku 14–35 lat wskazuje niezależność finansową jako jeden z głównych celów życiowych, a 46% dąży do samorealizacji. Co więcej, 29% planuje założenie własnej działalności gospodarczej, a dwie trzecie chciałoby pracować w sektorze prywatnym. Wyniki te podważają stereotyp młodzieży pozbawionej ambicji zawodowych. Pokazują jednak deklarowane aspiracje, a nie faktyczną aktywność zawodową, której realizację utrudniają wojna i niestabilność gospodarcza.
Problem nie polega na tym, że młodzi ludzie przestali cenić pracę, lecz na tym, że praca coraz częściej nie gwarantuje rezultatów, z którymi tradycyjnie ją kojarzono: niezależności finansowej, własnego mieszkania i stabilnej przyszłości. Pokolenie Z nie tyle odrzuca pracę, ile kwestionuje model, w którym lojalność i poświęcenie nie zawsze przekładają się na godne wynagrodzenie i perspektywy rozwoju.
Badania socjologiczne podważają samo przekonanie o istnieniu „leniwego pokolenia”. Kalleberg i Marsden (2019) wykazali, że postawy wobec pracy zależą w znacznym stopniu od wieku i warunków historycznych, a nie wyłącznie od przynależności pokoleniowej. Nie ma zatem wystarczających podstaw naukowych, aby uznać pokolenie Z za mniej pracowite od poprzednich generacji.Zamiast oskarżać młodzież o lenistwo, warto więc postawić pytanie: czy współczesny rynek pracy rzeczywiście wynagradza wysiłek młodych ludzi proporcjonalnie do ich wkładu?
Źródła:
- Eurostat (2025–2026) — statystyki zatrudnienia młodzieży i rynku mieszkaniowego.
- ILO (2024) — Global Employment Trends for Youth.
- Deloitte (2025) — Gen Z and Millennial Survey.
- UNDP (2026) — Wpływ wojny na młodzież w Ukrainie — 2025.
- Kalleberg A. L., Marsden P. V. (2019) — Work Values in the United States: Age, Period, and Generational Differences.
Deloitte – Gen Z and Millennial Survey — o oczekiwaniach zawodowych młodzieży.
Eurostat — dane o zatrudnieniu młodych Europejczyków.
ILO – Global Employment Trends for Youth 2024 — analiza sytuacji młodych na rynku pracy.
Rating Group — What kind of self-realization does Ukrainian youth seek at home and in the EU? — badania młodzieży w Ukrainie.